هنرجویان عزیز "

 

 

 این مطالب گلی ست از گلستان کتاب  "از نیستان" تالیف دوست فرزانه واستاد ارجمندم جناب آقای محمد حیدری ،امیدوارم که بتوانید این کتاب راتهیه فرمایید .

 

     

aمشخصات کتاب:

 

نام کتاب:ازنیستان

بخط و تالیف:استاد محمدحیدری

مقدمه :استادملکی پور واستاد کابلی

تعداد صفحات:248 صفحه رنگی بابهترین کیفیت کاغذ وچاپ

تذهیب:استادمحمد طریقتی

خوشنویسی  روی جلد:استاد یدالله کابلی خوانساری

انتشارات :انجمن خوشنویسان ایران

قیمت:

aمحــــــتوا:

این کتاب آموزشی شامل چلیپاهایی بصورت خط شکسته همراه با  توضیحاتی د رمورد ترکیب  بندی واصول آن چلیپاهاست.

    

 

٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠

دیباچه و دستورالعمل (خط شکسته)

 

برای ارائه چلیپایی موفق می توانید دستور العمل های زیر را که نتیجه سال ها تلاش و تحقیق و جست و جو در آثار بزرگان خط شکسته از متقدم و متأخر می باشد، بکار ببندید.

قبل از ورود به بحث ترکیب چلیپای شکسته و نکاتی قابل ذکر و یادآوری است که در کنار دستور العمل ترکیب چلیپا می تواند کمک کننده باشد:

1- ارائه شکل صحیح چلیپا

اولین حرکت در جهت یک اجرای موفق تعیین مسیر و چارچوب اصلی چلیپا یعنی رسم مسطر می باشد که دارای شرایط خاص وتعریف شده ای است و شکل مشخص و ثابتی دارد. در این راستا چند نکته قابل ذکر است :

الف: زاویه سطرها در چلیپا حدود 45 درجه است . اما به دلیل چرخش زیاد نوشته ها به طرف بالا بهتر است زاویه اندکی کمتر ( حدود 40 درجه ) در نظر گرفته شود تا زاویه چلیپا خیلی تند به نظر نیاید. سطرها از سمت راست صفحه شروع و به طرف بالا حرکت می کنند.

ب: هر چهار سطر در قالب چلیپا باید موازی هم طور و حتی المقدور هم حجم باشند.

ج: در هر چلیپا مصراح های اول و دوم زیر هم و سوم و چهارم زیر هم نوشته می شوند و در نهایت بیت اول و بیت دوم روبروی هم در جهت عمودی صفحه قرار می گیرند.

د: چلیپا در سمت عمودی صفحه اجرا می شود.

هـ : فاصله بین مصراع ها و بیت ها مساوی و با توجه به طول مصراع ها بین 12 تا 15 نقطه متغیر است. برای سطرهای کوتاه تر فاصله 12 نقطه و برای سطرهای بلند 15 نقطه در نظر گرفته می شود. در امتحان برای اطمینان خاطر همواره فاصله 15 نقطه در نظر گرفته شود.

و: فاصله چلیپا با لبه های صفحه از طرفین باید مساوی باشد یعنی چلیپا کاملاً وسط صفحه قرار گیرد.

برای سرعت بیشتر به خصوص در شرایط آزمون و یا اجرای مجموعه ای چلیپایی مسطری مطابق شرایط بالا بر روی صفحه ای مقوایی با طلق های رادیولوژی رسم کرده و پس از رعایت دقیق نکات پیش گفته چهار خط کرسی رسم شده  را به قطر یک میلیمتر بریده و خالی می کنیم. در این صورت مسطری آماده در اختیار داریم که در زمان کوتاهی می توانیم صفحات زیادی را مسطر کشی نموده و در ضمن از خط کشی ها و اندازه گیری های متعدد بر روی صفحه اصلی رها شویم .

 

 

 

 

 

2- اندازه قلم چلیپا

قلم مناسب برای تحریر چلیپا قلمی است که پهنای زبانه آن حدود 2 میلیمتر باشد. البته با توجه به نوع گردش ها و طراحی حروف خط شکسته چنانچه قلم چلیپا بخصوص برای آزمون کمی کوچکتر و ظریفتر از اندازه تعریف شده در نظر گرفته شود نتیجه کار مطلوب تر خواهد بود.

3- تازه تراش نبودن قلم

بهتر است از قلمی که تازه تراشیده شده و زبانه آن کمی تیز و تند است برای اجرای جدی و اصلی استفاده نشود. توصیه می شود بعد از تراش قلم چند سطری با آن نوشته شود تا سایش لازم را پیدا کند و برای یک اجرای موفق آماده شود.

4- تنظیم مرکب و کاغذ

برای اجرای مناسب تر باید دقت شود بین نوع کاغذ و مرکب مورد استفاده تناسب لازم ایجاد شود لذا برای کاغذ گلاسه مرکب غلیظ تر و پر مایه تر و برای کاغذ تحریر مرکب رقیق تر و روان تر مورد نیاز است. پس با توجه به انتخاب نوع کاغذ مرکب مناسب آن را نیز در نظر گرفته و به چلیپایی موفق تر و مناسب تر دست پیدا کنید.

5- تمرین و دست گرمی پس از رسیدن به ترکیب مناسب چلیپا

دستورالعمل ترکیب چلیپا را بر روی مطلب مورد آزمون تجربه کرده و ابتدا برای سرعت بیشتر بوسیله مداد کلمات خاصی را که در مطلب داده شده دارای اشکال متنوعی هستند در گوشه ای از کاغذ چرکنویس یادداشت نموده و سپس مطابق دستورالعمل به انجام ترکیب های مختلف مدادی بپردازید و زمانی که ترکیب مناسب را پیدا کردید آن را با قلم و مرکب روی کاغذی که با کاغذ امتحان تا حدودی مشابهت داشته باشد یک بار سریع تحریر نمایید تا بتوانید نتیجه عملی کارتان را نیز مشاهده کنید و پس از آن مطلب را با ترکیب تجربه شده بر روی کاغذ امتحان منتقل نمایید. آنچه در اینجا لازم به ذکر است اینکه با توجه به محدودیت زمان برگزاری آزمون وقت خود را صرف تمرین نکنید چون تمرین در این شرایط جز اتلاف وقت و از دست رفتن انرژی و تمرکز نتیجه ای ندارد لذا در حدی که بتوانید نتیجه کار را حدس بزنید و همچنین شرایط مکانی و فیزیکی خود را در وضعیت مناسب تری قرار دهید کار تمرینی بکنید و بیشترین حجم زمان در نظر گرفته شده را با اعتماد به نفس و تمرکز لازم به اجرای چلیپای اصلی اختصاص دهید. در شرایط آزمون اعتماد به نفس شرط لازم است که این مطلب در صورت عدم استفاده از زمان از دست خواهد رفت.

 

1- مرکب برداری مناسب هر کلمه و گردش

برای اینکه رعایت ضعف و قوه ها بدرستی انجام پذیرد لازم است متناسب حجم هر کلمه و گردش مرکب برداری شود لذا جهت سهولت در انجام این امر مهم توصیه می شود برای حرکت ها و گردش های کم حجم که معمولاً با نیش یا یک سوم یا قلم اجرا می شوند قلم بصورت عمودی و بدن فشار بر روی لیقه گذاشته و برداشته شود و جهت حرکت های پرحجم که با پهنای کامل قلم یا بصورت کشیده اجرا می شوند زبانه قلم بصورت مایل بر روی لیقه کشیده شود تا قسمت بیشتری از زبانه قلم به مرکب آغشته شود و تقسیم مرکب درطول کلمه به درستی انجام شود.

2- تعیین کشیده اصلی و محل استقرار آن

مهمترین عنصر در خوشنویسی کشیده  است که نقش تعیین کننده ای در تعادل و توازن و زیبایی سطر دارد بنابراین تعیین نوع کشیده و محل استقرار آن در سطر یا قطعه اهمیت زیادی دارد. معمولاً در هر سطر کلماتی وجود دارد که قابلیت کشیده شدن دارند و این موضوع باعث می شود که مسئله انتخاب مطرح شود. انتخاب کشیده در مرحله اول بر اساس زیبایی کشیده است لذا هر تعداد کلمه قابل کشیده شدن در سطر وجود داشته باشد را در گوشه ای یادداشت نموده و زیباترین کشیده را از بین آنها انتخاب کرده و در قسمت دوسوم ابتدای سطر بعنوان کشیده اصلی مورد استفاده قرار می دهیم. گاهی ممکن است زیباترین کشیده در موقعیت مکانی مناسب در سطر قرار نگرفته باشد در این صورت از انتخاب کشیده زیبا صرف نظر کرده و کشیده ای را که در موقعیت بهتری به لحاظ حسن همجواری با کلمات دیگر قرار گرفته است انتخاب می نمایم. اگر در قسمت دو سوم ابتدای سطر در جای مناسب کشیده نباشد، یا کشیده شکل و جای مناسبی نداشته باشد می توانیم در صورت وجود کلمه کشیده در ابتدای سطر به فاصله ای باشد اما چنانچه ناگزیر باشیم در انتهای بخش دوسوم ابتدای سطر کشیده ای داشته باشیم نزدیک بودن آن به کشیده پایان مصراع خیلی ایجاد اشکال نمی کند چرا که معمولاً کشیده پایان مصراع غالباً بصورت جفتی یعنی دو کشیده رویهم اجرا می شود و لذا به علت صعودی که سطر پیدا می کند نزدیک بودن کشیده ها اشکالی ندار البته باید توجه داشت که کشیده پایان مصراع از کشیده اصلی پایین تر قرار نگیرد.

٣- استفاده از کلمات بلند در آخر مصراع

معمولاً هر سطر را بطور تقریبی و ذهنی به 3 قسمت تقسیم می کنیم دوسوم ابتدای سطر بر روی خط کرسی و بصورت افقی ترکیب می شود و در یک سوم پایان مصراع کلمات به تدریج بطرف بالا گردش کرده و در صورت وجود عناصر لازم با دو کشیده که بر روی هم سوار می شوند سطر پایان می یابد و این مسئله ما را به انتخاب بهترین کشیده ها با توضیحاتی که در بندهای بعدی می آید ملزم می نماید.

با توجه به اینکه تمرکز و حجم بیشتر سیاهی باید در انتهاب و سمت چپ سطر قرار گیرد لذا سعی می کنیم در پایان مصراع به دنبال کشیده هایی بگردیم که بصورت زیبایی بتوانیم آنها را بر روی هم سوار کرده و سنگینی و صعود انتهای مصراع را تأمین نماییم برای این منظور ضرورتی نیست که حتماً دو کلمه مورد انتخاب آخرین کلمات مصراع بوده و حتی مجاور هم باشند ممکن است کلمات مورد انتخاب دو کشیده جفتی انتهای سطر چنانچه کشیده ها در آخر مصراع نباشند باید توجه داشت که شکل و تعداد کلمات بعد از کشیده  بگونه ای نباشد که کشیده ها از محل یک سوم انتهای مصراع خارج شوند. گاهی ممکن است در یک سوم انتهای مصراع انتخاب بیش از یک کشیده مقدور نباشد. در این صورت سعی شود کشیده انتخابی به تناسب شکل کلمات هم جوار بر روی آنها استقرار یابد. چنانچه در انتهای مصراع هیچ گونه حرکت کشیده ای وجود نداشته باشد. کلمات غیر کشیده یک سوم انتهای مصراع را به تناسب شکل آنها بر روی هم طوری سوار می کنیم که هم صعود مناسب و هم قوس ترکیبی مناسب ایجاد شود. در پاره ای از موارد نیز ممکن است کشیده بستر و مکمل از دو بخش یک کلمه انتخاب و اجرا شود.

 

 

۴- ترکیب هر مصراع بدون توجه به ترکیب سطرهای دیگر در صورت نبودن کشیده های هماهنگ همانطور که پیشتر گفته شد کشیده ها در تعادل و زیبایی سطر نقش موثری دارند و به همین دلیل هماهنگی آنها در سطرهای یک چلیپا نیز می تواند به مجموعه ای که بصورت چلیپا اجرا می شود زیبایی ویژه ای ببخشد به این معنی که نوع و محل استقرار کشیده ها در هر چهار سطر با هم در  ارتباط  باشند و هماهنگی پیدا کنند اما در بعضی از چلیپاها ممکن است این شرایط وجود نداشته باشد یعنی اینکه یا کشیده مناسب در یک سطر نداشته باشیم یا نتوانیم از نظر نوع و محل استقرار کشیده ای هماهنگ با سطرهای دیگر پیدا کنیم لذا در چنین شرایط هر سطر را بدون توجه به ترکیب سطرهای دیگر ترکیب کرده و تنها توجه می کنیم که طول و حجم مصراع حتی المقدور با مصراع های دیگر برابر باشد.

     

 

5- پرهیز از درهم نویسی و اتصالات ناخوشایند

معمولاً در ابتدای سطر باید سعی شود از اتصالات طولانی و تداخل و در هم نویسی کلمات پرهیز شود چون آنچه باعث زیبایی و تحرک سطر و هدایت نگاه ببیننده به آخر سطر می شود روانی و ملایمت و خلوتی مناسب در ابتدای سطر می باشد که این موضوع در صورت وجود اتصالات طولانی و در هم نویسی کلمات در ابتدای سطر دچار اشکال می شود. همچنین باید توجه داشت که در خط شکسته یکی از امتیازات شناخت و اجرای شکل کامل شکسته و کلمات در جای خود است و قطعاً اتصالات حروف و کلمات که در خط شکسته ویژگی خاصی دارند در اولویت این شناخت و اجرا قرار می گیرند لذا باید به این نکته توجه داشت که این اتصالات در چه حد و اندازه و در کجای سطر مورد استفاده قرار گیرند بنابراین همواره باید سعی شود در ابتدای سطر از اتصالاتی که باعث طولانی شدن و پراکندگی کلمات می شود خودداری کرد نکته دیگر زیبایی اتصالات است بدین معنی که بعضی از اتصالات از جهت فنی و تکنیکی صحیح و مطابق اصول شکسته نویسی اجرا می شوند اما دارای زیبایی نیستند در این موارد باید از شکل ساده تر و کم اتصال تر کلمات استفاده کرد. همیشه مسئله زیبایی عناصر که در نهایت به زیبای مجموعه ای اجرایی می انجامد دارای اهمیت بوده و نباید از آن غافل بود.

 

6- توجه به اجزاء بین کشیده های جفتی ( نیم قلم کم دور با الف های کوتاه )

همانگونه که در بندهای قبل گفته شد بهترین شکل ختم مصراع این است که در یک سوم انتهای مصراع دو کشیده روی هم داشته باشیم و همچنانکه توضیح داده شد ممکن است این دو کشیده انتخابی در مجاورت یکدیگر نبوده و با توجه به اولویت های انتخاب کشیده بستر و مکمل در انتهای مصراع بین کلماتی که به این منظور انتخاب می شوند کلمه یا کلمات دیگری قرار داشته باشند در این صورت جای کلماتی که حدفاصل دو کلمه کشیده می باشند فضای بین دو کشیده خواهد بود در این صورت کلمه یا کلمات مورد نظر را از اندازه معمول کوچکتر و کم دورتر و با نبش قلم اجرا کرده و در صورت وجود حرکت های نزولی شبیه الف آنها را کوتاه تر می نویسیم تا فضای ترکیبی انتهای مصراع خیلی سنگین و شلوغ نشود.

 

 

 

 

7- دقت در نوشتن دوایر معکوس

اجرای دوایر معکوس شامل ح و ع و شکل های مشابه بگونه ای است که ختم دایره نسبت به شروع آن کمی عقب تر قرار می گیرد یا به عبارتی گردش دایره به طرف راست و به سمت شروع سطر بازگشت می کند لذا امکان تداخل انتهای دایره با حرکات ماقبل بسیار زیاد می باشد در چنین شرایطی هر گاه که به دایره معکوس در سطر برخورد می کنیم لازم است کمی تأمل کرده و بر روی نحوه اجرا و محل شروع دایره تمرکز کنیم تا ختم دایره آسیبی به کلمات و حرکت های ماقبل آن وارد نکند لذا برای حصول این مقصود باید دقت کافی داشت که شروع دایره با محاسبه دقیق انجام شود تا ختم آن نیز در جای مناسب واقع شود در غیر این صورت بین دایره معکوس و حرکت های قبل از آن آنقدر فاصله در نظر می گیریم که مطمئن باشیم برخوردی بین کلمات به وجود نمی آید و دایره معکوس بدون تداخل با حرکات ماقبل و بصورت کامل اجرا می شود و در کنار این موضوع باید توجه داشت که فاصله در نظر گرفته شده باعث بریده شدن سطر نشود یعنی ارتباط کلمات قطع نشود تنها بقدری که اطمینان حاصل شود تداخل و برخوردی انجام نمی شود فاصله در نظر گرفته می شود. 

8- انجام نقطه سرکش و مدالف در پایان هر سطر با توجه به فضاهای خلوت

از آنجا که در ترکیب خط شکسته ارتباط نزدیکی بین کلمات وجود دارد و در بعضی موارد بخشی از یک کلمه بالای بخش پایان کلمه قبل از خود سوار می شود امکان اجرای نقطه سرکش و مدالف در جای طبیعی خود گاهی غیر ممکن بنظر می رسد یعنی درست همان محلی که جای قرار گرفتن نقطه سرکش و مد الف یک کلمه است بوسیله کلمه دیگر پر می شود لذا چون ترکیب و انسجام سطر اهمیت زیادی داشته و هیچ مسئله ای نباید آن را مخدوش نماید 3 عنصر پیش گفته را تا پایان مصراع اجرا نمی کنیم. این امر باعث می شود که کلمات یک سطر بتوانند پیوستگی و انسجام لازم را پیدا کنند و فاصله بی موردی بین آنها ایجاد نشود و از سوی دیگر معمولاً در ترکیب هر سطر با توجه به نوع طراحی حروف و کلمات فضاهایی خالی و باز می مانند که با استفاده از نقطه ها سرکش ها و مدالف و حتی کمی جابجایی آنها می توانیم فضاهای خالی را نیز پر کرده و تناسب لازم را بین فضاهای مثبت و منفی ایجاد نماییم با این توضیح معلوم می شود که عناصر مذکور حتماً لازم نیست روبروی حرف و کلمه مربوطه قرار گیرند و می توانند کمی جابجا شوند.

 

 

 

9- توجه به قوس ترکیبی انتهای مصراع

در یک سوم انتهای مصراع معمولاً کلمات بطرف بالا حرکت می کنند و هر کلمه متناسب با ترکیب در نظر گرفته شده کرسی خاص خود را دارد که با خط کرسی اصلی موازی است در این قسمت باید به این نکته توجه داشت که کلمات پایانی مصراع در زمان اجرا هر کدام نسبت به کلمه ماقبل خود قدری جلوتر قرار گیرند کلمات بخش پایانی مصراع نباید در یک فضای عمودی صرف بر روی هم سوار شده و روبروی هم اجرا شوند این مسئله باعث سکون و خشکی سطر می شود اما در صورتی که هر کلمه نسبت به کلمه ماقبل خود کمی جلوتر بیاید در ختم مصراع قوسی ایجاد می شود که قوس ترکیبی نامیده شده و باعث تحرک و نرمش ترکیب سطر می شود.

 

 

 

 

10- حتی المقدور پرهیز از نوشتن کشیده های مجازی بلا فاصله پس ازکشیده های حقیقی

با توجه به توضیحی که در جای خود در خصوص کشیده های حقیقی و مجازی داده شد بنظر می رسد کشیده های مجازی چنانچه بلافاصله بعد  از کشیده های حقیقی قرار گیرند برشی در سطر ایجاد می کنند که ریتم و حرکت رو به جلو سطر را دچار اختلال می کنند لذا ترکیب سطر را باید بصورتی در نظر گرفت که بین کشیده های حقیقی و مجازی فاصله ای باشد به این معنی که کلمه یا حروفی بین این دو کشیده قرار گرفته و تا حدودی ارتباط آنها را قطع نماید البته باید توجه داشت که این مسئله در صورتی باید مد نظر قرار گیرد که کشیده مجازی بعد از کشیده حقیقی باشد بنابراین چنانچه کشیده حقیقی بعد از مجازی واقع شود هیچ اشکالی نداشته و حتی هماهنگی آنها با یکدیگر باعث زیبایی سطر نیز می شود.

 

 

١١- قرار گرفتن دو حرف ( ن ) در کنار یکدیگر

چنانچه دو کلمه مختوم به ( ن ) در کنار یکدیگر قرار گیرند و از بین همه شکل هایی که برای حرف ( ن ) می شناسیم و همه ترکیب هایی که برای دو حرف ( ن ) در کنار یکدیگر تجربه کرده ایم صرفاً شکل های  نستعلیق و شکسته ( معکوس ) ( ن) را انتخاب کرده باشیم بهتر است ترتیب اجرای آنها به این صورت باشد که ابتدا( ن) نسعلیقی و سپس ( ن ) شکسته اجرا شود چون در صورت اجرای چنین ترکیبی فضای خالی داخل (ن) شکسته بوسیله دایره ( ن ) نسعلیقی پر شده و باعث تناسب بهتر و بیشتر بین فضاهای مثبت و منفی می شود. حال اگر عکس این حالت را تجسم نماییم متوجه خواهیم شد که اجرای ( ن ) نسعلیقی بعد از ( ن ) شکسته بدلیل نوع گردش آنها باعث دور شدن آنها از یکدیگر و ایجاد فضای خالی نامناسب می شود. مگر اینکه در این نوع اجرا بین ( ن ) شکسته و ( ن ) نسعلیقی بوسیله کلمه یا حروف بطور طبیعی فاصله ایجاد شود و ارتباط نامناسبی را که پیش می آید از بین ببرد. همین طور در صورت بودن حرکت ( ن ) یا کلمه مختوم به ( ن ) پس از هر شکل از دایره ها چه مستقیم و چه معکوس اجرای شکسته ( ن ) بدلیل در بر گرفتن دایره می تواند ترکیب مناسبی پیدا نماید و مشکلی ایجاد نمی کند.

 

12- بررسی یک سوم انتهای مصراع جهت دسترسی به یکی از شکل های مناسب کشیده بستر

کشیده حقیقی حروف ( ن ، ی ، ل ، س ، ص ، ق ) از کشیده های نوع اول ( درجه اول ) جهت کشیده های بستر می باشند. لذا در وهله اول برای انتخاب کشیده بستر در یک سوم انهای مصراع سعی می کنیم یکی از این شکل ها را پیدا نموده و در صورت هماهنگی لازم با کلمات همجوار و موقعیت مناسب در بخش یک سوم انتهایی سطر به عنوان کشیده بستر مورد استفاده قرار دهیم. با توجه به توضیحاتی که پیشتر گفته شد کشیده های بستر و مکمل الزاماً نباید آخرین کلمات مصراع باشند یا حتماً در کنار هم قرار داشته باشند لذا می توانیم کلماتی قبل از کلمات آخر مصراع را نیز مورد بررسی قرار دهیم تا درصورت وجود کلمات مناسب از آنها برای انتخاب کشیده بستر استفاده نماییم. لازم به توضیح است که از شکل کشیده مجازی حروف فوق الذکر در صورت هماهنگی با کلمات همجوار نیز می توان به عنوان کشیده بستر استفاده نمود ( منظور حروفی که دارای کشیده مجازی نیز هستند) حال چنانچه به هیچ صورت امکان دستیابی به یکی از شکل های کشیده های نوع اول فراهم نشد و یا آن شکل از حروف در دسترس نبود می توان از کشیده هایی که در اولویت بعد هستند و به اصطلاح نوع دوم کشیده های بستر استفاده نمود این کشیده ها ، کشیده هایی هستند که به حروف کم حجم مانند الف د ر - - ختم می شوند. همچنین در موارد لزوم استفاده از حروف ( ب ک ) به عنوان بستر بلا مانع است.

باید توجه داشت که همه این کشیده ها که در بخش مربوط به کشیده های بستر مورد بحث قرار گرفته اند در پاره ای از موارد خود به عنوان کشیده مکمل یا تنها کشیده بخش پایانی مصراع مورد بهره برداری قرار می گیرند . ( در موارد استثنایی بشرط هماهنگی و دقت در شرایط ترکیب سطر ممکن است از کشیده های دیگر نیز به عنوان بستر استفاده شود که این موضوع مستلزم شناخت خواص کشیده ها و موقعیت استقرار آنها می باشد. ) به ندرت اتفاق می افتد که تناسب دو سوم و یک سوم مورد نظر به جهت شکل خاص کلمات یک سطر قابل اجرا نباشد.

 

 

 

13- عدم استفاده از کشیده های متحدالشکل بستر ( نوع اول ) به عنوان دو کشیده جفتی

حتی المقدور از دو کشیده متحدالشکیل از کشیده های نوع اول بستر به عنوان کشیده جفتی استفاده نشود یعنی سعی می کنیم در انتهای مصراع برای سوار کردن دو کشیده بر روی هم از دو شکل مشابه از دسته کشیده های بستر نوع اول استفاده نکنیم. به عنوان مثال چنانچه سطری با دو حروف ( ن  ) یا دو حرف ( ی ) یا یک حرف ( ی ) و یک حرف ( ن ) یا موارد مشابه تمام شود از سوار کردن کشیده های حقیقی ( ن ) یا ( ن ) و ( ی ) بر روی هم خودداری شود. اما در صورتی که از کشیده های نوع دوم استفاده نماییم سوار کردن دو شکل مسابقه بر روی یکدیگر مانعی ندارد مثلاً سوار کردن دو کشیده کلمه ( شد ) یاشکل های مشابه دیگر بر روی هم

  

14- ترکیب دو کلمه همجوار برای دستیابی به شکل کشیده در صورت نداشتن کشیده مناسب یا رفع مشکل یک کلمه مشکل سازد در ترکیب و توجه به کشیده های نامأنوس

گاهی ممکن است در یک سطر کلمه ای که قابلیت کشدیه شدن داشته باشد موجود نباشد یا اگر کشیده ای وجود داشته باشد در جای مناسب نبوده یا شکل مناسب نداشته باشد. لذا در این گونه موارد می توان با ترکیب و اتصال دو کلمه مجاور این مشکل را بر طرف نمود البته این مسئله مشروط به این است ک ترکیب دو کلمه امکان ایجاد کشیده مناسب را فراهم نماید و همچنین کلمه ای که بوجود می آید در ذهن بیننده ایجاد ابهام ننماید بیشتر در مواردی این اتصال صورت می گیرد که در نوشتار روزمره نیز مورد استفاده است و استفاده از اتصالات گنگ و مبهم کمکی به ترکیب سطر نخواهد کرد و باید از آن پرهیز شود. این موضوع یعنی اتصال دو کلمه مجاور در جای دیگری نیز مورد استفاده دارد و آن در جایی است که گاهی دو کلمه همجوار بدلیل شکل خاص کلمات از زیبایی لازم بی بهره می مانند و در واقع یک کلمه مانع ترکیب روان سطر می شود. در این گونه مواقع نیز با اتصال دو کلمه همجوار می توان این نقیصه را بر طرف نمود، عکس این مطلب نیز گاهی کاربرد پیدا می کند یعنی جدا نوشتن کلمه مرکب برای استفاده مناسب از بخش های تفکیک شده آن. در پاره ای از مطالب نیز با استفاده از شکل نستعلیقی بعضی از کلمات می توان به کشیده ای مناسب دست یافت.

در کنار همه این تمهیدات توجه خاص به همه انواع کشیده ها ممکن است راهگشا باشد به این معنی که بعضی از کشیده ها بدلیل استفاده کمتر در خوشنویسی ممکن است در لحظه انجام ترکیب سطر به ذهن نیایند لذا در صورتی که به نبود کشیده برخورد کردیم با کمی دقت بیشتر شاید به یکی از اشکال کشیده برخورد نماییم که بتواند مورد استفاده قرار گیرد مانند کشیده های چمن محشر حشر چه و

 

15- ایجاد فاصله جهت اندازه کردن سطرهای کوتاه

اگر در ترکیب یک چلیپا به سطری برخورد کردیم که با هیچ تمهیدی با سطرهای دیگر از نظر طول برابر نمی شود می توانیم با ایجاد فاصله طول سطر را با دیگر سطرها برابر کنیم اما باید توجه داشت که اولاً این فاصله تنها در یک نقطه از سطر قابل استفاده است ثانیاً در بخش دو سوم ابتدای سطر در نظر گرفته می شود ثالثاً بهتر است در جایی باشد که مطلب نیز به لحاظ ارتباط کلمات با یکدیگر دارای توقف یا ویرگول باشد در غیر این صورت باید توجه کرد که فاصله در نظر گرفته شده که سطر  را به دو قسمت تقسیم می کنیم در محلی باشد که هر دو قسمت ایجاد شده به لحاظ ختم و شروع زیبایی مناسب را داشته باشند.

 

 

16- پرهیز از انجام شکل شکسته کلماتی که صحت آنها مورد تردید است

با توجه به اینکه در خط شکسته ارائه شکل خاص شکسته کلمات نشان دهنده شناخت و آگاهی خوشنویس در این رشته می باشد لذا همواره این مطلب را باید در نظر داشت که از اتصالات و پیوستگی های خاص کلمات در خط شکسته که دارای تنوع زیادی هستند به شکل صحیح استفاده نمود بنابراین چنانچه شکلی از یک کلمه بصورت شکسته کامل در ذهن باشد اما نسبت به صحت آن تردید وجود داشت باشد لازم است از آن صرف نظر کرده و از شکل ساده تری که نسبت به صحت آن اطمینان بیشتری داریم استفاده شود لذا تا اطمینان کامل پیدا نکرده ایم که شکلی که بصورت شکسته در ذهن ماست شکل صحیح و اصولی کلمه است از آن استفاده نمی کنیم چون ارائه شکل ساده تر اما صحیح یک کلمه قطعاً بهتر است تا استفاده از شکل کاملاً شکسته ای که احتمالاً ناصحیح باشد.

17- توجه به پاکیزه نویسی

با تمام مطالبی که پیشتر گفته شد بویژه در شرایط خاص مانند آزمون که فرصت کوتاه است ابتدا مطلب مورد نظر را بوسیله مداد ترکیب نموده و به سرعت ترکیبات متعدد را انجام داده و از میان آنها ترکیبی را که مطلوب تر و مناسب تر تشخیص دادیم انتخاب و به اجرای آن می پردازیم لذا دیگر دلیلی برای مخدوش شدن و کثیف شدن صفحه وجود ندارد چون ترکیب انتخاب شده و تجربه شده است و نتیجه نهای بر روی صفحه اصلی منتقل می شود بنابراین سعی شود که در ورقه بخصوص ورقه امتحانی از هر گونه تکرار حروف و کلمات ( در صورت خراب شدن  یک کلمه ) پرهیز شود و از ریختن یا چکیدن مرکب یا تماس دست آلوده به مرکب با صفحه جلوگیری شده و در نهایت ورقه ای پاکیزه و عاری از هر گونه خدشه ارائه شود.

نکته دیگری که لازم به توضیح است اصلاح نوشته است در بعضی موارد بویژه در شرایط خاص ممکن است لازم شود در جایی مرکب اضافی و اتفاقی یا اثر لغزش قلم را اصلاح نمود. در چنین شرایطی باید دقت شود این مسئله با ظرافت انجام شود و کاغذ مخدوش نشود ( البته بهتر است چنین الزامی پیش نیاید اما چنانچه لازم شد بشرط رعایت دقت در اصلاح مانعی ندارد. )

                                                                 استاد محمد حیدری


 



تاريخ : ۱۳۸۸/٥/۱۳ | ٤:۳٦ ‎ق.ظ | نویسنده : مرتضی عمید | نظرات ()
  • فروش بک لینک | قالب وبلاگ